Το κόσμημα και η Ιστορία του !

(Part 2)

Η Ιστορία του κοσμήματος στην Ελλάδα.


Η εμφάνιση του κοσμήματος στην Ελλάδα έχει τις ρίζες του στα απώτερα χρόνια της προιοστορίας.

Πολλά κοσμήματα εξαιρετικής αισθητικής βρέθηκαν στην Κρήτη ,αλλά και σε άλλα νησιά του Αιγαίου ,κατά την διάρκεια του Μινωικού πολιτισμού καθώς και του πολιτισμού των Μυκήνων, θέτοντας την βάση για την ανάπτυξη του ελληνικού πολιτισμού .


Ας δούμε παρακάτω αναλυτικά την ιστορία του κοσμήματος ανα περίοδο.


Κυκλαδικά & Μινωικά Κοσμήματα

Ο Μινωικός πολιτισμός αναπτύχθηκε από τους κατοίκους των νησιών της Μεσογείου ,και πιο συγκεκριμμένα της Κρήτης, της Θήρας (Σαντορίνη) και της Ανατολίας (Τουρκία) κατά το 2700 π.Χ. και 1600 π.Χ. Την Πρώιμη εποχή του Χαλκού δηλαδή.

Ο Κυκλαδικός πολιτισμός αναπτύχθηκε στα νησιά αυτά από το 4000 π.Χ.


Αποδείξεις για την γνώση προηγμένων τεχνικών τήξεως έχουν βρεθεί σε ανασκαφές στα ερείπια της Κυκλαδικής και στις Μινωικές πόλεις της Κρήτης από τους αρχαιολόγους.

Με αυτές τις δεξιότητες μεταλλουργίας κατασκεύασαν περίπλοκα κοσμήματα ,όπως για παράδειγμα την χρυσή “μέλισσα Μινωικές Γραμμές” ,ένα κρεμαστό κόσμημα το οποίο προέρχεται από τον τάφο στο Μαλλίων.


Παρόλο που η τεχνική της κοκκοποίησης έχει αποδοθεί ως εφεύρεση των Ετρούσκων ,η ανακάλυψη του κοσμήματος της Υστερομινωικής περιόδου ανατρέπει αυτά τα δεδομένα καθώς αυτή η περίοδος είναι προγενέστερη της Ετρουρίας κατά πολλούς αιώνες.


Το απότομο τέλος του Μινωικού πολιτισμού ήρθε γύρω στο 1620 π.Χ. Έπειτα από την έκρηξη του ηφαιστείου Stroggil της Θύρας.


Μυκηναϊκή περίοδος

Με την αναφορά του Ομήρου στο έπος του Ιλιάδα ,στην “Μάσκα του Αγαμέμνονα” ,του βασιλιά που οδήγησε τον ελληνικό στρατό εναντίον της Τροίας, απεικονίζεται ο πλούτος και η δύναμη του μυκηναϊκού πολιτισμού.


Η “Μάσκα του Αγαμέμνονα” είναι μια στερεή χρυσή μάσκα που χρησιμοποιήθηκε στην κηδεία του βασιλιά Αγαμέμνονα και ανακαλύφθηκε από τον Γερμανό Ερρίκο Σλήμαν μέσα στους λακκοειδείς τάφους των Μυκηνών ,το 1876.


Κατά την εποχή του Μυκηναϊκού πολιτισμού ,1600 – 1100 π.Χ., η μεταλλοτεχνία (χαλκός, ασήμι, κασσίτερος και χρυσός) ακμάζει στην Ηπειρωτική Ελλάδα με αποτέλεσμα να αναπτυχθεί αρκετά η τέχνη της Χρυσοχοΐας και η σφραγιδογλυφία, η τεχνική επεξεργασίας των ημιπολύτιμων λίθων δηλαδή.


Σε πολλές ανασκαφές τάφων ,έχουν ανακαλυφθεί σκεύη από χαλκό και ασήμι, περίτεχνα ξίφη και πολλά κοσμήματα από τους βασιλικούς τάφους της Ακρόπολης των Μυκηνών.


Τα Μυκηναϊκά κοσμήματα τα φορούσαν οι βασιλείς και οι άνθρωποι της άρχουσας τάξης ,για να τονίσουν την εξουσία τους και ήταν κατασκευασμένα με διάφορες τεχνικές παρουσιάζοντας μια μεγάλη θεματολογία.

Όπως για παράδειγμα, σφυρήλατα με εξώγλυφο διάκοσμο τα οποία ήταν δουλεμένα με περισσή τέχνη σε χρυσό έλασμα (χρυσές βασιλικές μάσκες της πρώιμης Μυκηναϊκής περιόδου).

Συνδύαζαν ,επίσης, πολύ συχνά και το ασήμι ,τον χαλκό ,το σμάλτο και τους ημιπολύτιμους λίθους.


Πολλά από τα κοσμήματα που ανακαλύφθηκαν ήταν βραχιόλια σε σπειροειδή μοτίβα και πολύφυλλους ρόδακες φτιαγμένα από λεπτά φύλλα χρυσού. Ζώνες από χρυσό και γεωμετρική διακόσμηση. Χρυσές ,ασημένιες και χάλκινες περόνες για το στήθος με σφαιρικές κεφαλές από ορεία, κρύσταλλο ή και ελεφαντοστό .


Δεν έλλειπαν φυσικά και τα ασημένια στοιχεία και οι χρυσοί σφυκτωτήρες για τα μαλλιά των γυναικών, τα χρυσά δαχτυλίδια και οι σφραγίδες με χαραγμένες διάφορες παραστάσεις ή στολισμένα με την τεχνική της κοκκίδωσης ή και πολλές φορές και με σμάλτο και ημιπολύτιμους λίθους.


Από τα μέσα του 1500 π.Χ., τα περιδέραια έφεραν επεξεργασμένα ελάσματα με διάφορα ζωικά και φυτικά σχέδια όπως ,αχιβάδες ,χταπόδια ,την σχηματική καινοτομία της βιολόσχημης χάντρας και άλλα πολλά.


Τέλος, οι Μυκηναίοι αρέσκονται στο να στολίζουν τα περιδέραια με αχάτη, αμέθυστο ,ίασπί και κύανο είτε σε μορφή χάντρας κατασκευασμένη πάνω σε λίθινες μήτρες ή και ακόμα σε απλή υαλομάζα και γενικά σε διάφορα σχήματα.



Γεωμετρική Περίοδος

Την Μυκηναϊκή περίοδο έρχεται να διαδεχθεί η Γεωμετρική εποχή (1100 – 900 π.Χ.).Μια σκοτεινή περίοδος κατά την οποία ο ελλαδικός χώρος και η Ανατολική Μεσόγειος περνάει μια περίοδο με επιδρομές και φυλετικές ανακατατάξεις με αποτέλεσμα να συγκροτηθούν νέες εθνοκοινωνικές ομάδες.


Από εκείνη την περίοδο ελάχιστα κοσμήματα έχουν σωθεί και ο κλάδος της αργυροχρυσοχοΐας δεν έχει α επιδείξει τον πλούτο και την φαντασία των προηγούμενων αιώνων.

Η παράδοση όμως που έχει δημιουργηθεί ,δεν έχει χαθεί και έχει να επιδείξει χάλκινα και σιδερένια κυρίως κοσμήματα ,με επιρροές από τον Βορρά. Τα πολύτιμα μέταλλα είναι πολύ σπάνια.


Λίγο μετά το 800 π.Χ. ,η αργυροχρυσοχοΐα θα γνωρίσει νέα άνθηση μέσω επαφών με την Ανατολή και την Αίγυπτο.



Αρχαϊκή περίοδος

Από το 800 π.Χ., ο ελλαδικός χώρος εμπλουτίζεται με την πολύτιμη πρώτη ύλη με πηγές χρυσού από την Κριμαία και την Λυδία της Μικράς Ασίας. Νέες ελληνικές αποικίες δημιουργήθηκαν από την Μαύρη Θάλασσά και την Μικρά Ασία μέχρι και την Δυτική Μεσόγειο με κορωνίδα τις αποικίες του Τάραντα και των Συρακουσών στην Σικελία, ευνοώντας το εμπόριο με την εγγύς Ανατολή και την Φοινίκη.


Νέα στοιχεία με ανατολίτικες επιδράσεις προστίθενται στην θεματολογία των αργυροχρυσοχόων ,όπως μυθικές μορφές ,σφίγγες και εξωτικά τέρατα, φτερωτά άλογα και διάφορα ζώα και φυτά κοσμούν τα ελληνικά κοσμήματα ,τα οποία είναι σε σφυρήλατη μορφή ή με την έκκροστη τεχνική.


Μια νέα τεχνική κάνει την εμφάνισή της ,και συγκεκριμμένα η τεχνική του συρματερού η οποία προσφέρει μεγάλα και εντυπωσιακά κοσμήματα με διακόσμηση από σμάλτο.


Τα κοσμήματα με την ανθρώπινη μορφή ,κάνουν την παρθενική τους εμφάνιση το 700 π.Χ. απεικονίζοντας μυθολογικές σκηνές σε γλυπτή έκτυπη τρισδιάστατη μορφή ,φτιαγμένα με ειδικά ορειχάλκινα καλέμια , και μας αφηγούνται την δική τους ιστορία.


Το 600 π.Χ. και κατά την παραμονή των περσικών πολέμων ,τα κοσμήματα χρησιμοποιούνταν για να δείξουν την οικονομική επιτυχία αλλά και ως εμπορεύσιμα είδη, προαναγγέλλοντας όμως ταυτόχρονα με τα νέα φιλοσοφικά και αισθητικά ιδεώδη τον “Χρυσό Αιώνα” των κλασικών χρόνων.


Την περίοδο 600 – 475 π.Χ. παρόλο που η τέχνη του μετάλλου παρουσιάζει μεγάλη άνθηση και ακόμη μεγαλύτερη εξέλιξη ,ο ελλαδικός χώρος δεν έχει να επιδείξει πολλά δείγματα .

Ο λόγος αυτής της έλλειψης δειγμάτων οφείλεται στο ότι εκείνη την περίοδο οι Πέρσες είχαν τον έλεγχο της Μέσης Ανατολής και κατά συνέπεια και των διαθέσιμων πόρων σε χρυσό, ωθώντας με αυτόν τον τρόπο του Έλληνες αργυροχρυσοχόους να προσφέρουν τα κοσμήματα τους εκτός Ελλάδας, δημιουργώντας τα ελληνο-σκυθικά, ελληνο-θρακικά, ελληνο-ετρουσκικά και τα ελληνο-κελτικά κοσμήματα εφαρμόζοντας κάποιες πολύ σημαντικές αλλαγές στην τεχνική τους.



Κλασική Περίοδος

Νέα ευημερία στον κλάδο της αργυροχρυσοχοΐας ,έχουμε κατά τα κλασικά χρόνια (475 – 330 π.Χ.) καθώς οι νικηφόροι πόλεμοι που έγιναν μεταξύ 490 – 470 π.Χ. έφεραν πολύ χρυσάφι στην Ελλάδα.

Η προτίμηση στα κοσμήματα κατά αυτή την περίοδο στρέφεται περισσότερο στην συρματερή τεχνική και συνδυάζεται με το σμάλτο ,ένα υλικό που είχε χρησιμοποιηθεί ξανά κατά την Μυκηναϊκή περίοδο.


Σε ανασκαφές στους τάφους της Ερέτριας έχουν βρεθεί εξαιρετικά δείγματα της κοσμηματοποιίας εκείνης της εποχής ,όπως βραχιόλια με συρματερό και κοκκιωτό διάκοσμο σε ελάσματα απεικονίζοντας ανθρώπινες μορφές ή μορφές ζώων και λουλουδιών.


Τα σκουλαρίκια και τα περιδέραια αυτής της εποχής ,είναι πολύπλοκα με μικρά λεπτεπίλεπτα άνθινα και ανθρωπόμορφα στοιχεία όπως θεότητες κ.ά.

Τα βραχιόλια γίνονται κυλινδρικά με απολήξεις από κεφαλές ζώων κυρίως κριαριών σε αντιμέτωπη διάταξη.


Κάνει επίσης και την εμφάνισή του ,το σχήμα του φιδιού σε βραχιόλια και δαχτυλίδια.



Ελληνιστική Περίοδος

Μετά τον Πελοποννησιακό πόλεμο ,μια καινούρια εποχή ευημερίας ξεκινάει κατά την Ελληνιστική Περίοδο 330 – 27 π.Χ. στην Μακεδονίας, καθώς οι κατακτήσεις του Μ. Αλέξανδρου και οι επαφές του με την Ανατολή και την Αίγυπτο φέρνουν σημαντικές προοπτικές στον χώρο της κοσμηματοτεχνίας.


Κάνουν την εμφάνισή τους νέοι τύποι κοσμημάτων με νέα θέματα διακόσμησης και καθιερώνεται η πολυχρωμία με την χρήση πολύτιμων λίθων όπως ο αμέθυστος και ο γρανάτης.


Τα κοσμήματα που βρέθηκαν στους τάφους της Βεργίνας, αποδεικνύουν το υψηλό επίπεδο γνώσης των τεχνικών της εγχάραξης και των έκτυπων διακοσμήσεων πάνω σε χρυσά κοσμήματα και σε χρηστικά αντικείμενα.


Ευρεία χρήση έχουν επίσης και τα κράματα που μιμούνται το χρυσό ,όπως το κράμα του χαλκού με κασσίτερο όπου το έντονο χρυσό χρώμα επιτυγχάνεται από την μεγάλη περιεκτικότητα του χαλκού. Το κράμα αυτό χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του περίφημου κρατήρα του Δερβενίου.


Από αναφορές σε αρχαία κείμενα γνωρίζουμε ότι κατά τους κλασικούς χρόνους οι χρυσοφόρες περιοχές ήταν η Θάσος, η Σίφνος και η Κύπρος.



Ρωμαϊκή Περίοδος

Γύρω στα τέλη του 100 π.Χ. η Ελλάδα κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους ,χωρίς όμως να σημαίνει αυτό το τέλος του ελληνικού πολιτισμού μιας και οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν την ελληνική φιλοσοφία ,τις τέχνες και τα γράμματα και η κοσμηματοποιία κατά την Ρωμαϊκή περίοδο συνεχίζει την ελληνική παράδοση με μια πιο απλοποιημένη φόρμα.


Η προτίμηση στους πολύτιμους και η ημιπολύτιμους λίθους προκαλεί την σταδιακή υποχώρηση του συρματερού και της κοκκίδωσης και κάνουν την εμφάνισή τους τα μαργαριτάρια . Χρησιμοποιείται επίσης η τεχνική της σφραγιδογλυφίας και για πρώτη φορά κάνει την εμφάνισή τους τα επιστήθια κοσμήματα με ένα μικρό κεντρικό στοιχείο κρεμασμένο σε πολύπλοκη και χοντρή αλυσίδα. Τα μενταγιόν αυτά, αποτελούνταν από ένα χρυσό νόμισμα που αποτύπωνε την προτομή των Ρωμαίων αυτοκρατόρων.


Επίσης, κάνει την εμφάνισή της και η διάτρητη τεχνική ,κατά την οποία αφαιρούσαν κομμάτια από το κόσμημα με ειδικά κοπτικά καλέμια δημιουργώντας έτσι φωτοσκιάσεις αζούρ. Τάσεις που παραπέμπουν προς την αργυροχρυσοχοΐα των παλαιοχριστιανικών και βυζαντινών χρόνων.



Βυζαντινή Περίοδος

Τα κοσμήματα της Βυζαντινής περιόδου 400 – 500 π.Χ. χαρακτηρίζονται από την λιτότητα και κράτησαν διακοσμητικό χαρακτήρα. Η λιτότητα στα κοσμήματα οφειλόταν στις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετώπιζε η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία λόγω των βαρβαρικών επιδρομών και των συνεχών πολέμους ,αδυνατώντας έτσι να προμηθεύσει την αγορά με χρυσό και πολύτιμες πέτρες.


Η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους το 1204 π.Χ. έφερε σαν αποτέλεσμα την καταστροφή των έργων τέχνης και κοσμημάτων ,με κάποια από αυτά που διασώθηκαν να μεταφέρονται στην Δύση και να στολίζουν μουσεία και καθεδρικούς ναούς σε διάφορα σημεία της Ευρώπης, όπως στον Άγιο Μάρκο της Βενετίας.

Ο Βυζαντινός πολιτισμός γνωρίζει μεγάλη άνθηση κατά την Κομνήνεια περίοδο την οποία διαδέχεται στην πορεία η Παλαιολόγειος για να χαθεί στην συνέχεια κατά την πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453 μ.Χ.



Νεοελληνική Περίοδος

Η νεοελληνική περίοδος στην αργυροχρυσοχοΐα συνεχίζεται έχοντας κύριο άξονα τις κοντινές μνήμες του Βυζαντινού πολιτισμού και συνεχίζει μια ακόμη παλαιότερη αταβιστική παράδοση χρησιμοποιώντας όχι μόνο ενδογενή στοιχεία αλλά και στοιχεία από την Δύση και την Ισλαμική Ανατολή.


Τα χρόνια της Τουρκοκρατίας , η αργυροχρυσοχοΐα διακρίνεται κυρίως για την πρωτοτυπία, την έμπνευση και το πάθος του ανώνυμου καλλιτέχνη “χρυσικού” ,δημιουργώντας ξεχωριστά και μοναδικά κομμάτια ακόμα και από πιο απλά υλικά λόγω της φτώχειας που υπήρχε στην Ελλάδα.


Γίνονται επομένως ευρέως γνωστά τα κράματα όπως ο μπρούτζος και το ασήμι ,το οποίο αναμειγνύεται σε μεγάλες ποσότητες με χαλκό, προσθέτοντας επίσης και λίγο αρσενικό για να προσδώσουν λάμψη. Όταν οι συνθήκες το επέτρεπαν ,γινόταν και επιχρύσωση.


Χρησιμοποιήθηκαν επίσης, διάφορες τεχνικές διακόσμησης στα κοσμήματα όπως τα σφυρήλατα, τα διάτρητα ,τα χυτά αλλά και τα συρματερά. Την διακόσμηση συχνά συμπλήρωναν το σαβάτι (ένα είδος σμάλτου) ,το πολύτιμο σμάλτο και οι γυάλινες χρωματιστές πέτρες.


Πολλά μικρά στοιχεία ή νομίσματα στολίζουν το μέτωπο και επιστήθια κοσμήματα χρησιμοποιούνται κατά αυτή την περίοδο ,όπως και “κουστέκια” με αλυσίδες χιαστή και σταυρούς. Πόρπες με σφυρήλατη διακόσμηση ,γιορντάνια για τον λαιμό και βραχιόλια με αλυσίδες που έφθαναν μέχρι τον αγκώνα .


Και σε αυτή την περίοδο ,όπως και στην Κρητομυκηναική εποχή και την Βυζαντινή περίοδο, πρωτεύοντα λόγο είχε η ζώνη η οποία είχε συμβολικό χαρακτήρα και τόνιζε την κοινωνική τάξη και το αξίωμα.




Σήμερα

Στην σημερινή εποχή υπάρχουν πάνω από 2500 εργαστήρια που παράγουν κάθε χρόνο κοσμήματα αντάξια της ελληνικής παράδοσης και ιστορίας μας, χρησιμοποιώντας είτε μηχανήματα για την παραγωγή τους .


Την εμφάνισή τους ,έχουν κάνει και πολλά εργαστήρια χειροποίητου κοσμήματος ,χρησιμοποιώντας διάφορες τεχνικές πάνω σε μέταλλά και με την χρήση διάφορων στοιχείων και πετρών.


Στο επόμενο άρθρο μας θα συνεχίσουμε το ταξίδι μας γύρω από την ιστορία του κοσμήματος κάνοντας αναφορά σε διάφορες περιόδους της ιστορίας.

Η κατασκευή του δεν είναι δύσκολη αλλά ότι φτιάχνουμε με τα χέρια μας θέλει προσοχή για τυχόν τραυματισμούς αν το επιχειρήσετε η fp products δεν φέρνει κάποια ευθύνη απλά δίνει ιδέες για τον τρόπο κατασκευής τους.


Δείτε το αντίστοιχο video στο Youtube :
https://www.youtube.com/


Δείτε τα υπόλοιπα Part αυτού του θέματος εδώ :

https://www.fp-products.gr/Part 1

https://www.fp-products.gr/Part 3


https://www.fp-products.gr/Part 4